क्रोधकला शिरोमणि प्रसिद्ध मूर्तिकार कालु कुमालेको ९४ वर्षको उमेरमा मंगलबार निधन भएको छ । लामो समयदेखि कला क्षेत्रमा सक्रिय रहँदै आउनुभएका उहाँ वि.स. १९९० जेठ २७ गते ललितपुरको ओकुबहालमा जन्मिनुभएको हो । कुमाले माटोको काम गर्ने र मूर्ति बनाउने प्रजापति (कुमाले ) समुदायको हुनुहुन्थ्यो ।
कुमालेले औपचारिक शिक्षाको अभाव र पारिवारिक गरिबीका बाबजुद पनि आफ्नो कठोर मेहेनत र साधनाका बलमा नेपाली कला क्षेत्रलाई विश्वभर चिनाउनुभएको थियो । उहाँ विशेषगरी उग्र र क्रोध मुद्राका बुद्व तथा हिन्दू देवी (देवताका मूर्तिहरू निर्माण गर्न विश्वभर प्रसिद्ध हुनुभएको थियो ।
कुमालेले औपचारिक शिक्षाको अभाव र पारिवारिक गरिबीका बाबजुद पनि आफ्नो कठोर मेहेनत र साधनाका बलमा नेपाली कला क्षेत्रलाई विश्वभर चिनाउनुभएको थियो । उहाँ विशेषगरी उग्र र क्रोध मुद्राका बुद्व तथा हिन्दू देवी (देवताका मूर्तिहरू निर्माण गर्न विश्वभर प्रसिद्ध हुनुभएको थियो ।
उहाँको कलाको सुरुवात चोभारको आदिनाथ र पाटनको बसुन्धरा देविको पूजाका लागि माटाका भाडा बनाउने कलाहुँदै कपास र परालका खेलौना र मूतिहरुबाट धातुका मूर्तिहरु बनाउन प्रेरित हुनुुभएको थियो । उहाँले आफ्नो जीवनकालमा महासम्भर, हेरुका, बज्रयोगिनी र च्वास्कामुनि अजिमा जस्ता जटिल स्वरूपका ६०० भन्दा बढी प्रकारका क्रोध मुद्राका मूर्तिहरू हस्तनिर्मित गर्नुभएको थियो । उहाँले निर्माण गरेका मूर्तिहरु अमेरिका, तिब्बत, थाइल्यान्ड लगाएतका देशहरुमा निर्यात हुनेगर्दथे ।
उहाँका धातुका मूर्तिहरू नेपालका प्रमुख गुम्बा तथा संग्रहालयहरूका साथै बेलायतको भिक्टोरिया एन्ड अल्बर्ट म्युजियम, तिब्बत, अमेरिका लगायतका विभिन्न मुलुकमा संकलन गरिएका छन्।् ।
मूर्तिकलाको क्षेत्रमा अतुलनीय योगदान पु¥याएबापत उहाँलाई नेपाल सरकारद्वारा प्रबल गोरखा दक्षिण बाहुु, राष्ट्रिय ललितकला पुरस्कार तथा विभिन्न प्रतिष्ठित संस्थाहरूबाट मानार्थ उपाधिहरू प्राप्त गर्नू भएको थियो । उहाँको संघर्षमय जीवनमा आधारित देउता बनाउने मान्छे नामक जीवनी पुस्तक प्रकासित छ ।
। उहाँका दुई छोराहरू राजेश अवाले र राकेश अवाले पनि मूर्तिकला क्षेत्रमै सक्रिय हुनुहुन्छ । उहाँको निधनले नेपाली मौलिक कला, संस्कृति र मूर्तिकलाको क्षेत्रमा अपूरणीय क्षति पुगेको छ ।
